Ngày 16/10/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định 274/2025/NĐ-CP, quy định chi tiết thi hành Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) về các hành vi chậm đóng, trốn đóng BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), cũng như quy trình khiếu nại, tố cáo liên quan. Nghị định này chính thức có hiệu lực từ ngày 30/11/2025.
Dưới đây là 04 điểm quan trọng mà người sử dụng lao động và các đơn vị cần lưu ý để đảm bảo tuân thủ pháp luật và quản trị rủi ro hành chính:
1. Công khai quyết định giải quyết khiếu nại trong thời hạn 15 ngày
Theo Điều 10 của Nghị định, trong vòng 15 ngày kể từ khi ban hành quyết định giải quyết khiếu nại về BHXH, người có thẩm quyền phải công khai quyết định này. Các hình thức công khai bao gồm:
- Công bố: Tại cuộc họp cơ quan nơi người bị khiếu nại đang công tác.
- Niêm yết: Tại trụ sở làm việc hoặc nơi tiếp công dân của cơ quan giải quyết khiếu nại trong ít nhất 15 ngày.
- Thông báo công khai: Qua phương tiện thông tin đại chúng (báo nói, báo hình, báo in, báo điện tử) hoặc cổng thông tin điện tử của cơ quan có thẩm quyền.
- Đối với báo nói, báo hình: Ít nhất 02 lần phát sóng.
- Đối với báo in: Ít nhất 02 số phát hành liên tục.
- Đối với báo điện tử/cổng thông tin điện tử: Đăng tải liên tục ít nhất 15 ngày.
2. Chế tài đối với hành vi chậm đóng, trốn đóng BHXH
Căn cứ khoản 1 Điều 40, khoản 1 Điều 41 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định biện pháp xử lý hành vi chậm đóng, trốn bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp sẽ phải đóng đủ số tiền chậm đóng, trốn đóng, nhằm tăng cường trách nhiệm tài chính, đơn vị chậm đóng hoặc trốn đóng BHXH bắt buộc và BHTN phải chịu các biện pháp xử lý sau:
- Nghĩa vụ nộp đủ: Phải đóng đủ số tiền chậm đóng, trốn đóng vào các quỹ tương ứng.
- Khoản tiền lãi chậm nộp: Phải nộp thêm số tiền lãi bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền và số ngày chậm đóng, trốn đóng (Điều 3 Nghị định 274/2025/NĐ-CP)
- Vai trò của cơ quan BHXH: Cơ quan BHXH quản lý trực tiếp có trách nhiệm xác định hành vi vi phạm hàng tháng, tính toán số tiền lãi 0,03%/ngày và thông báo cho người sử dụng lao động đối chiếu, tổ chức thu hồi theo đúng quy định.
3. Các trường hợp không bị coi là trốn đóng BHXH
Từ ngày 30/11/2025, theo Điều 4 Nghị định 274/2025/NĐ-CP, hành vi không đóng BHXH sẽ không bị xem là "trốn đóng" nếu nguyên nhân thuộc về các sự kiện bất khả kháng được cơ quan có thẩm quyền công bố, cụ thể:
- Thiên tai nghiêm trọng: Bão, lũ, ngập lụt, động đất, hỏa hoạn lớn, hạn hán kéo dài ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh.
- Dịch bệnh: Các dịch bệnh nguy hiểm được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công bố, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và khả năng tài chính của cơ quan, tổ chức, người sử dụng lao động.
- Tình trạng khẩn cấp: Theo quy định của pháp luật, gây ảnh hưởng đột xuất, bất ngờ đến hoạt động của đơn vị.
- Sự kiện bất khả kháng khác: Theo quy định của pháp luật dân sự.
4. Thẩm quyền giải quyết khiếu nại và tố cáo
Nghị định quy định rõ ràng phân cấp thẩm quyền để người lao động và tổ chức nắm bắt theo Điều 8 Nghị định 274/2025/NĐ-CP quy định như sau:
- Khiếu nại về hành vi, quyết định BHXH:
- Lần đầu: Do Thủ trưởng cơ quan BHXH quản lý trực tiếp giải quyết.
- Lần hai: Do Thủ trưởng cơ quan BHXH cấp trên trực tiếp giải quyết.
- Nếu không đồng ý, người khiếu nại có quyền khởi kiện tại Tòa án.
- Đặc biệt với các hồ sơ hưởng chế độ trước năm 1995 bị thiếu hồ sơ gốc, thẩm quyền giải quyết lần đầu thuộc về Thủ trưởng cơ quan BHXH cấp tỉnh; trường hợp không đồng ý có thể khiếu nại lên Chủ tịch UBND cấp tỉnh hoặc khởi kiện tại Tòa án.
- Tố cáo về hành vi vi phạm nhiệm vụ, công vụ theo Điều 12 Nghị định 274/2025/NĐ-CP, như sau:
- Vi phạm của cán bộ, công chức BHXH: Do người đứng đầu cơ quan BHXH có thẩm quyền quản lý giải quyết.
- Vi phạm của người đứng đầu cơ quan BHXH: Do người đứng đầu cơ quan BHXH cấp trên trực tiếp giải quyết.
- Vi phạm liên quan đến chấp hành pháp luật BHXH trước năm 1995: Do Chủ tịch UBND cấp tỉnh giải quyết.
