Trong nền kinh tế đa dạng và linh hoạt hiện nay, không ít cá nhân vừa điều hành hộ kinh doanh, vừa làm việc hưởng lương tại doanh nghiệp hoặc tổ chức. Việc có hai nguồn thu nhập đặt ra nhiều câu hỏi liên quan đến nghĩa vụ thuế, bảo hiểm xã hội (BHXH) và quyền đăng ký hộ kinh doanh. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ các quy định pháp lý hiện hành để thực hiện đúng nghĩa vụ và bảo vệ quyền lợi của mình.

1. Cách tính thuế thu nhập cá nhân (TNCN) với 02 nguồn thu nhập

Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 (đã được sửa đổi, bổ sung), thu nhập từ hộ kinh doanh và thu nhập từ tiền lương, tiền công đều là thu nhập chịu thuế TNCN. Tuy nhiên, phải được tách riêng để tính thuế theo hai cơ chế khác nhau, không được gộp chung.

a) Thu nhập từ hộ kinh doanh

Chủ hộ kinh doanh sẽ nộp thuế TNCN theo một trong hai phương pháp:

• Phương pháp kê khai theo doanh thu (Thông tư 40/2021/TT-BTC):
  • Thuế GTGT = Doanh thu × Tỷ lệ thuế GTGT
  • Thuế TNCN = Doanh thu × Tỷ lệ thuế TNCN
  • Tỷ lệ thuế cụ thể được quy định tại Phụ lục I ban hành kèm Thông tư 40.
• Phương pháp khoán: Cơ quan thuế sẽ thông báo số thuế phải nộp hằng tháng dựa trên doanh thu ước tính ( Phương pháp này sẽ bị bãi bỏ hoàn toàn từ ngày 01/01/2026)

📌 Lưu ý: Thu nhập từ hộ kinh doanh không được áp dụng giảm trừ gia cảnh.

b) Thu nhập từ tiền lương, tiền công

• Tính thuế TNCN theo biểu thuế lũy tiến từng phần (Điều 22 Luật TNCN).
• Được áp dụng giảm trừ gia cảnh theo quy định pháp luật.

2. Chủ hộ kinh doanh có phải đóng BHXH bắt buộc?

Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024:

• Chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh là đối tượng bắt buộc tham gia BHXH (Điểm m Khoản 1 Điều 2).
• Tuy nhiên, có một số trường hợp không phải tham gia BHXH bắt buộc, bao gồm:
  1. Người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng.
  2. Chính phủ quy định đối tượng hưởng trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc;
  3. Lao động là người giúp việc gia đình;
  4. Đối tượng quy định tại điểm m và điểm n khoản 1 Điều này đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định tại khoản 2 Điều 169 của Bộ luật Lao động, trừ trường hợp thời gian đóng bảo hiểm xã hội còn thiếu tối đa 06 tháng quy định tại khoản 7 Điều 33 của Luật này.

►Kết luận: Nếu chủ hộ kinh doanh không hưởng lương hưu và chưa đủ tuổi nghỉ hưu, thì phải tham gia BHXH bắt buộc.

3. Người lao động đồng thời là chủ hộ kinh doanh có phải đóng BHXH bắt buộc 02 lần?

Theo quy định tại điểm e khoản 5 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, trường hợp một người đồng thời thuộc nhiều đối tượng tham gia BHXH bắt buộc thì việc tham gia sẽ được xác định theo nguyên tắc ưu tiên, tức là chỉ tham gia theo một đối tượng nhất định theo thứ tự quy định của pháp luật, không phải đóng trùng lặp.

Cụ thể:

• Nếu người lao động vừa thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc với tư cách người lao động làm việc theo hợp đồng (điểm e khoản 1 Điều 2) và đồng thời là chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh (điểm m khoản 1 Điều 2), thì sẽ tham gia BHXH bắt buộc theo đối tượng người lao động.
• Quy định này cũng được làm rõ tại Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP, khi một cá nhân đồng thời thuộc nhiều đối tượng thì việc tham gia BHXH bắt buộc sẽ căn cứ vào đối tượng được xác định theo thứ tự ưu tiên đến trước.

⇒ Vậy người lao động đã tham gia BHXH với tư cách người lao động thì không phải đóng thêm BHXH với tư cách chủ hộ kinh doanh. Việc tham gia BHXH chỉ thực hiện theo một đối tượng duy nhất để tránh trùng lặp nghĩa vụ.

4. Một người được đăng ký tối đa bao nhiêu hộ kinh doanh?

Theo Điều 80 Nghị định 01/2021/NĐ-CP:

• Mỗi cá nhân chỉ được đăng ký một hộ kinh doanh duy nhất trên toàn quốc.
• Tuy nhiên, cá nhân vẫn được quyền góp vốn, mua cổ phần hoặc phần vốn góp trong các doanh nghiệp khác với tư cách cá nhân.

Những người không được phép đăng ký hộ kinh doanh bao gồm:

a) Người chưa thành niên, người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự; người bị mất năng lực hành vi dân sự; người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi;

b) Người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, bị tạm giam, đang chấp hành hình phạt tù, đang chấp hành biện pháp xử lý hành chính tại cơ sở cai nghiện bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc hoặc đang bị Tòa án cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định;

c) Các trường hợp khác theo quy định của pháp luật có liên quan.