PHÂN TÍCH ĐIỂM MỚI NGHỊ ĐỊNH 68/2026/NĐ-CP: bước ngoặt chuyển đổi sang cơ chế tự kê khai trong quản lý thuế hộ kinh doanh

Ngày 05/03/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 68/2026/NĐ-CP (sau đây gọi tắt là Nghị định 68), quy định về chính sách và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh (HKD) và cá nhân kinh doanh (CNKD). Đánh dấu một cuộc chuyển dịch lớn trong công tác quản lý thuế đối với khu vực kinh tế phi chính thức. Thay vì cơ chế "thuế khoán" thụ động như trước đây, Nghị định 68 thúc đẩy mạnh mẽ tinh thần "Tự tính - Tự khai - Tự chịu trách nhiệm".

1. Nguyên tắc cốt lõi: Chuyển dịch toàn diện sang Tự kê khai

Điểm mới quan trọng nhất tại Điều 8 Nghị định 68 là việc thiết lập nghĩa vụ tự xác định và thông báo doanh thu cho mọi đối tượng, xóa bỏ tư duy "không nộp thuế thì không cần làm gì".

  ► Nhóm doanh thu ≤ 500 triệu đồng/năm:

• Nghĩa vụ:
  • Tự xác định có mức doanh thu năm từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ.
  • Tuy chưa đến ngưỡng nộp thuế GTGT và TNCN, nhưng phải gửi Thông báo doanh thu thực tế phát sinh trong năm cho cơ quan thuế.
• Thời hạn: Chậm nhất là ngày 31/01 của năm dương lịch tiếp theo.

► Nhóm doanh thu > 500 triệu đồng/năm:

• Nghĩa vụ:
  • Tự xác định có mức doanh thu năm từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ.
  • Thực hiện kê khai và nộp thuế theo quý kể từ thời điểm phát sinh doanh thu vượt ngưỡng.
• Cơ chế hỗ trợ: Nếu sử dụng hóa đơn điện tử (HĐĐT) có mã hoặc khởi tạo từ máy tính tiền, hệ thống của cơ quan thuế sẽ tự động tạo lập tờ khai thuế để hỗ trợ hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trong việc khai thuế, tính thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân trên cơ sở dữ liệu hóa đơn điện tử, cơ sở dữ liệu quản lý thuế và các nguồn cơ sở dữ liệu khác.
• Lưu ý pháp lý: Việc hỗ trợ của cơ quan thuế không thay thế trách nhiệm khai thuế và xác định số thuế phải nộp của hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính trung thực, chính xác của hồ sơ khai thuế.

2. Thống nhất thời hạn nộp thuế và nộp hồ sơ khai thuế

Đây là điểm cải cách thủ tục hành chính đáng chú ý nhất. Trước đây, theo điểm b khoản 8 Điều 13 Thông tư 40/2021/TT-BTC, thời hạn nộp thuế thường trễ hơn thời hạn nộp tờ khai (theo thông báo nộp tiền).

Theo điểm e khoản 3 Điều 8 Nghị định 68:

• Thời hạn nộp thuế trùng với ngày cuối cùng của thời hạn nộp hồ sơ khai thuế.
• Quy định này áp dụng cho cả trường hợp khai bổ sung (thời hạn nộp thuế là thời hạn nộp hồ sơ của kỳ có sai sót).

3. Cơ chế quản lý đặc thù đối với Hộ kinh doanh mới thành lập

Căn cứ Điều 9 Nghị định 68 tạo ra một lộ trình theo dõi doanh thu rất chặt chẽ đối với HKD mới thành lập như sau:

Lưu ý: Từ năm tiếp theo, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh nếu có doanh thu thực tế phát sinh từ 500 triệu đồng trở xuống thực hiện thông báo doanh thu theo quy định tại Điều 8 Nghị định 68/2026/NĐ-CP

4. Cách xác định doanh thu tính thuế (Tiếp nối Thông tư 40/2021/TT-BTC)

Cơ sở tính thuế vẫn giữ tính kế thừa nhưng được làm rõ hơn. Doanh thu tính thuế bao gồm toàn bộ tiền bán hàng, tiền công, tiền hoa hồng... phát sinh trong kỳ, cộng thêm các khoản:

1. Thưởng & Hỗ trợ: Thưởng đạt doanh số, khuyến mại, chiết khấu thương mại, chiết khấu thanh toán (bằng tiền hoặc hiện vật).
2. Khoản thu thêm: Trợ giá, phụ thu, phí thu thêm theo quy định.
3. Bồi thường: Bồi thường vi phạm hợp đồng và bồi thường khác (chỉ tính vào doanh thu thuế TNCN).

Nguyên tắc ghi nhận: Tính trên toàn bộ doanh thu được hưởng, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa.

5. Hiện đại hóa quản lý thông tin và Thương mại điện tử (TMĐT)

Để tương xứng với nghĩa vụ tự kê khai của người dân, cơ quan thuế phải nâng cấp vai trò quản lý dựa trên rủi ro và công nghệ (theo Điều 19 Thông tư 40/2021/TT-BTC được bổ sung bởi Thông tư 100/2021/TT-BTC):

• Xây dựng bộ chỉ số rủi ro: Phân loại HKD để có kế hoạch kiểm tra trọng điểm.
• Hóa đơn điện tử & Máy tính tiền: Triển khai diện rộng HĐĐT khởi tạo từ máy tính tiền để tự động hóa dữ liệu.
• Quản lý Thương mại điện tử (TMĐT): Xây dựng lộ trình để các Sàn giao dịch TMĐT cung cấp thông tin điện tử trực tiếp cho cơ quan thuế. Đây là "cánh tay nối dài" giúp quản lý doanh thu thực của các cá nhân kinh doanh online.